Doel van het spel
Wat moet je bereiken?
Samen met de andere rollen in je keten probeer je de totale kosten van de hele keten zo laag mogelijk te houden. Niet alleen je eigen kosten tellen: de ranglijst kijkt naar de kosten van alle schakels samen. Een volle voorraad bij jou en een stilstaande lijn bij Elvaro is dus geen goed resultaat.
Kosten ontstaan op twee manieren, en je moet steeds tussen die twee kiezen:
- te veel: voorraad op de plank kost elke week geld;
- te weinig: een achterstand kost elke week geld, en je klant komt verderop ook tekort.
Je weet niet hoeveel weken het spel duurt. Speel dus elke week alsof het spel nog even doorgaat.
Wat leer je?
Na het spel en de nabespreking:
- zie je hoe de schakels van elkaar afhangen. Wat jij beslist, merkt een ander pas weken later, en wat jij ontvangt, besliste een ander weken geleden.
- herken je het bullwhip-effect. Kleine schommelingen in de vraag van klanten worden verderop in de keten steeds grotere schommelingen in bestellingen. Je kunt uitleggen hoe dat ontstaat: door vertragingen, doordat iedereen alleen zijn eigen cijfers ziet, doordat je vergeet wat er al onderweg is, en door te hard te reageren op tekorten.
- begrijp je wat de chipketen bijzonder maakt: lange productietijden, beperkte capaciteit die je niet snel kunt uitbreiden, chips die afgekeurd worden (yield) en verstoringen zoals een brand of exportregels.
- denk je na over je eigen beslissingen: waar baseerde je je bestellingen op, en wat zou de hele keten helpen? Denk aan informatie delen, afspraken maken en rekening houden met wat er al onderweg is.
Goed om te weten
Het gaat niet om winnen. In bijna elke groep ontstaat het bullwhip-effect, ook bij slimme spelers. Juist dat maakt de nabespreking interessant.
Meedoen
- Ga naar de website die je begeleider laat zien.
- Vul de sessiecode (6 tekens) in en een naam of bijnaam.
- Wacht tot de begeleider je een rol geeft. Je ziet dan drie korte kaarten over je rol.
Je naam ziet alleen de begeleider. In de onderzoeksgegevens sta je onder een anonieme code (zoals
P-3F9A1C).
Het verhaal
Het is 2027 en Nederland komt chips tekort. Alle bedrijven in het spel zijn verzonnen:
| Rol | Bedrijf | Plaats | Wat ze doen |
|---|---|---|---|
| OEM | Elvaro | Helmond | bouwt elektrische auto's |
| Tier-1 | Moduvant | Eindhoven | bouwt besturingsmodules |
| Distributeur | Distrivolt | Tilburg | groothandel in chips |
| OSAT | Pakketron | Nijmegen | verpakt en test chips |
| Foundry | Eemsfab | Enschede | maakt chips op wafers |
Elke week krijg je een kort weekverhaal over wat er bij jou gebeurde en hoe dat samenhangt met de rest van de keten. Het verhaal gebruikt alleen wat jij op je eigen scherm mag zien. Het geeft nooit advies. Afhankelijk van de instelling van je begeleider schrijft een AI-verteller het verhaal ("geschreven door AI"), of komt het uit vaste zinnen.
De rollen
Bestellingen gaan omhoog in de keten (richting de fab), chips komen omlaag (richting de auto). Hoeveel rollen er meedoen (3, 4 of 5), bepaalt je begeleider.
OEM – Elvaro
Jij ziet als enige wat de klanten in de showroom bestellen. Je bestelt chipsets bij je leverancier. Is er te weinig, dan staat de assemblagelijn stil: dat kost elke week extra.
Tier-1 – Moduvant
Je levert modules aan Elvaro en bestelt chipsets bij Distrivolt. Je zit midden in de keten.
Distributeur – Distrivolt
Je levert aan je klant (Elvaro of Moduvant) en bestelt bij Pakketron. Je zit midden in de keten.
OSAT – Pakketron
Je bestelt chips bij Eemsfab, laat ze verpakken en testen en levert aan je klant. Verpakken en testen kost extra weken.
Foundry – Eemsfab
Je bestelt niets: je beslist hoeveel wafers je start, tot aan je capaciteit. Een wafer is pas na vele weken klaar, en niet elke chip is goed (de yield). Je kunt capaciteit bijkopen, maar die is pas na een aantal weken bruikbaar en kost geld. Bij een gedeelde foundry lever je aan meerdere teams tegelijk.
Een week spelen
Elke week gaat zo:
- Kijk wat er gebeurde. Lees het weekverhaal en kijk naar je cijfers: wat kwam er binnen, wat is er bij jou besteld, wat heb je geleverd, wat ligt er op voorraad en wat kon je nog niet leveren (achterstand).
- Kijk wat er al onderweg is. Onder "Onderweg naar jou" staat wat je al besteld hebt en wanneer het aankomt.
- Beslis. Vul in hoeveel je bestelt (foundry: hoeveel wafers je start), kies "Controleren" en daarna "Bevestigen". Je kunt een beslissing niet meer veranderen.
- Wacht op de anderen. Je ziet welke rollen al beslist hebben (niet hoeveel). Zodra iedereen klaar is, of de tijd om is, begint de volgende week.
Goed om te weten
Wat je nu bestelt, komt pas na een paar weken bij je binnen: je bestelling moet eerst bij je leverancier aankomen en de levering is daarna ook nog onderweg. Wat er al onderweg is, zie je onder "Onderweg naar jou".
Beslis je niet op tijd, dan wordt je vorige bestelling herhaald of beslist een bot voor je (afhankelijk van de instelling).
Kosten
Het doel is zo weinig mogelijk kosten voor de hele keten:
- Voorraadkosten: elke chipset op de plank kost elke week geld.
- Achterstandskosten: elke chipset die besteld is maar nog niet geleverd, kost elke week geld. Een achterstand blijft staan tot je levert.
- Stilstand (alleen OEM): staat de assemblagelijn stil, dan kost dat extra.
- Capaciteit (alleen foundry): nieuwe capaciteit kost geld per eenheid.
Let op
Een achterstand verdwijnt niet vanzelf. Hij blijft staan, en kost elke week geld, tot je levert. Je klant wacht al die tijd ook.
De precieze bedragen staan op de rolkaarten ("Hoe werkt mijn rol?").
Oefenrondes
Vaak begint het spel met een paar oefenrondes. Die tellen niet mee: probeer gerust iets uit. Daarna begint het echte spel opnieuw bij week 1, meestal pas als de begeleider het startsignaal geeft.
Hulp tijdens het spel
- Tips: de eerste keer dat er iets gebeurt (een achterstand, een verstoring, een heel grote bestelling) zie je soms een korte tip.
- Begrippen: tik op het ? naast een begrip op je scherm voor de uitleg.
- Je rol: "Hoe werkt mijn rol?" bovenaan opent de rolkaarten weer. Afhankelijk van de sessie leggen ze ook je cijfers uit en geven ze vier vragen om elke week op te sturen.
Wat je begeleider aanzet, verschilt per sessie.
Gebeurtenissen
Soms verstoort iets de keten. Je ziet dan een waarschuwing en het weekverhaal vertelt erover.
Brand in de fab
Eemsfab kan een tijd geen wafers starten. Wat al in de fab zat, komt nog wel uit.
Exportrestrictie
Zendingen op een deel van de keten staan vast bij de douane. Bestellingen gaan wel door.
Yield-crash
Door vervuiling in de cleanroom zijn veel chips van de wafers die in deze periode starten, slecht. Je merkt dat pas als die wafers klaar zijn.
Transportvertraging
Zendingen die nu vertrekken, doen er langer over.
Na afloop
Je weet niet van tevoren hoeveel weken het spel duurt. Na de laatste week zie je:
- een terugblik: hoe het jou en de hele keten verging;
- in drie stappen: jouw bestellingen, de hele keten (het bullwhip-effect) en de kosten per rol;
- drie reflectievragen (niet verplicht). Je antwoorden worden opgeslagen met je anonieme code.
Begrippenlijst
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Voorraad | Chipsets die nu bij jou op de plank liggen. |
| Achterstand | Bestellingen van je klant die je nog niet kon leveren. |
| Nieuwe bestellingen | Wat je klant deze week bij jou bestelde. |
| Goederen ontvangen | Wat er deze week bij jou binnenkwam. |
| Onderweg naar jou | Wat je al besteld hebt en nog moet aankomen, met de week van aankomst. |
| Capaciteit | Het maximum aantal wafers dat de fab per week kan starten. |
| Wafers in productie | Wafers die nog in de fab zijn, met de week waarin ze klaar zijn. |
| Yield | Het aandeel goede chips op een wafer. |
| Vraag van eindklanten | Hoeveel auto's klanten in de showroom kochten (alleen zichtbaar als de begeleider dat aanzet). |
| Bullwhip-effect | Kleine schommelingen in de vraag worden verderop in de keten steeds groter. |
Vragen
Mijn verbinding viel weg. Open de pagina opnieuw. Je komt terug in hetzelfde spel, ook als je al besliste.
Ik heb me vergist in mijn bestelling. Een bevestigde beslissing kun je niet meer veranderen. Volgende week kun je bijsturen.
Er staat "Je rol wordt door een bot gespeeld". De begeleider heeft een bot ingezet, of je was lang offline. Vraag je begeleider om je rol terug.
Waarom zie ik niet wat de anderen hebben? Zo werkt een echte keten ook: niemand ziet alles. Je begeleider kan meer informatie zichtbaar maken.
